Sildenafil — co to jest i do czego służy?

Sildenafil co to — to pytanie zadawane przez mężczyzn, którzy na opakowaniu leku widzą nieznaną nazwę zamiast oczekiwanego słowa „Viagra". I słusznie pytają, bo zrozumienie, czym jest sildenafil, pozwala podejmować świadome decyzje zakupowe: wybierać tańsze generyki zamiast drogiego oryginału, rozumieć interakcje z innymi lekami i wiedzieć, czego się spodziewać po pierwszej tabletce.

Sildenafil to substancja czynna — chemiczna cząsteczka odpowiedzialna za efekt terapeutyczny. Viagra to tylko jedna z wielu marek handlowych, pod którymi sildenafil jest sprzedawany. Tak jak ibuprofen to nie Nurofen (a Nurofen to ibuprofen), tak sildenafil to nie Viagra (ale Viagra to sildenafil). Ta różnica ma konkretne konsekwencje finansowe: generyczny sildenafil kosztuje od 8 zł za tabletkę, oryginalna Viagra Connect Max — do 40 zł. Substancja w środku jest identyczna.

Historia odkrycia — od serca do sypialni

Historia sildenafilu zaczyna się w laboratoriach Pfizera w Sandwich (Kent, Wielka Brytania) na początku lat 90. Zespół badawczy pod kierownictwem chemików Petera Dunna i Alberta Wooda pracował nad lekiem na dusznicę bolesną i nadciśnienie płucne. Cząsteczka oznaczona roboczo jako UK-92480 miała rozszerzać naczynia wieńcowe przez hamowanie enzymu fosfodiesterazy typu 5.

Wyniki badań klinicznych fazy I były rozczarowujące z kardiologicznego punktu widzenia — sildenafil działał na naczynia wieńcowe zbyt słabo, by konkurować z istniejącymi nitratami. Ale pacjenci uczestniczący w badaniach zgłaszali nieoczekiwany efekt uboczny: wyraźną poprawę erekcji. Zamiast zamknąć program, Pfizer dokonał jednego z najsłynniejszych pivotów w historii farmacji — przekierował badania na zaburzenia erekcji.

W 1998 roku FDA zatwierdziła sildenafil pod nazwą handlową Viagra. W ciągu pierwszego roku lek wygenerował ponad miliard dolarów przychodu. Do dnia wygaśnięcia patentu Pfizera (2012-2013 w różnych krajach) Viagra zarobiła łącznie ponad 30 miliardów dolarów — co czyni ją jednym z najbardziej dochodowych leków w historii. Po wygaśnięciu patentu na rynek weszły generyki, które obniżyły cenę sildenafilu o 60-80% i uczyniły go dostępnym dla znacznie szerszej grupy mężczyzn.

Jak działa sildenafil — mechanizm w pigułce

Sildenafil jest inhibitorem fosfodiesterazy typu 5 (PDE-5). To enzym naturalnie obecny w mięśniach gładkich naczyń krwionośnych, szczególnie obficie w ciałach jamistych prącia. Jego normalna rola to rozkładanie cGMP — cząsteczki sygnałowej, która rozluźnia mięśnie gładkie i pozwala krwi napłynąć do ciał jamistych.

Przy pobudzeniu seksualnym neurony uwalniają tlenek azotu (NO), który aktywuje produkcję cGMP. cGMP rozluźnia mięśnie, naczynia się rozszerzają, krew napływa — i mamy erekcję. PDE-5 normalnie rozkłada cGMP, zapewniając, że erekcja ustępuje po zakończeniu stymulacji. U mężczyzn z zaburzeniami erekcji PDE-5 rozkłada cGMP zbyt szybko — erekcja jest słaba lub nie utrzymuje się wystarczająco długo.

Sildenafil blokuje PDE-5, pozwalając cGMP gromadzić się w wyższym stężeniu. Efekt: mięśnie rozluźniają się pełniej, krew napływa łatwiej, erekcja jest silniejsza i trwa dłużej. To nie tworzenie czegoś sztucznego — to usuwanie przeszkody w naturalnym procesie. Bez pobudzenia seksualnego sildenafil nie ma na co działać: nie produkuje tlenku azotu, nie generuje cGMP, nie wywołuje erekcji samodzielnie.

Zastosowania medyczne — nie tylko erekcja

Sildenafil ma zatwierdzone zastosowanie w dwóch wskazaniach klinicznych. Pierwszym i najbardziej znanym są zaburzenia erekcji (ED) — pod markami Viagra, Maxigra, Inventum, Silderos, Maxon i wieloma innymi. W dawkach 25-100 mg sildenafil jest stosowany na żądanie, 30-60 minut przed planowaną aktywnością seksualną. Skuteczność w randomizowanych badaniach klinicznych z podwójnie ślepą próbą sięga 74% w populacji ogólnej z umiarkowanymi zaburzeniami erekcji.

Drugim zatwierdzonym wskazaniem jest nadciśnienie płucne — pod marką Revatio. W tej chorobie naczynia płucne są nieprawidłowo zwężone, co obciąża prawą komorę serca i prowadzi do niewydolności krążenia. Sildenafil w dawce 20 mg trzy razy dziennie rozszerza naczynia płucne, obniżając ciśnienie w tętnicy płucnej i poprawiając wydolność wysiłkową pacjentów. To zupełnie inne wskazanie, inna dawka, inny schemat — ale ta sama cząsteczka działająca na ten sam enzym w innej lokalizacji naczyniowej.

W literaturze naukowej badano też potencjalne zastosowania sildenafilu w innych chorobach: zespole Raynauda (zaburzeniach krążenia obwodowego), chorobie wysokogórskiej (obrzęku płuc na dużych wysokościach) i nawet w pewnych formach niewydolności serca. Żadne z tych wskazań nie uzyskało dotąd statusu zarejestrowanego — to obszary aktywnych badań klinicznych, nie zatwierdzonej praktyki.

Sildenafil bez recepty — co kupujemy w aptece

W Polsce sildenafil w dawkach 25 mg i 50 mg jest dostępny bez recepty od kilku lat. To efekt decyzji regulacyjnych, które uznały te dawki za wystarczająco bezpieczne do stosowania pod nadzorem farmaceuty — bez wymogu wizyty u lekarza.

Sildenafil 100 mg wymaga recepty — to dawka przeznaczona dla mężczyzn, u których 50 mg nie daje wystarczającego efektu. Decyzję o podwyższeniu dawki podejmuje lekarz po ocenie skuteczności i wykluczeniu przeciwwskazań.

Pytanie „sildenafil bez recepty 100 mg" pojawia się w wyszukiwarkach regularnie — odpowiedź jest jednoznaczna: legalnie nie kupimy sildenafilu 100 mg bez recepty w Polsce. Każda oferta 100 mg bez recepty pochodzi z nielegalnego źródła i niesie ryzyko zakupu produktu o całkowicie niezweryfikowanym składzie.

Bezpieczeństwo i przeciwwskazania

Sildenafil jest lekiem dobrze poznanym — ponad 25 lat danych klinicznych daje bezprecedensową bazę wiedzy o bezpieczeństwie, interakcjach i profilu efektów ubocznych. Najczęstsze działania niepożądane to ból głowy (15%), zaczerwienienie twarzy (10%), zatkany nos (4-5%) i niestrawność (3-4%). U około 3% mężczyzn przy dawce 50 mg pojawia się chromatopsja — przejściowe zaburzenie widzenia kolorów wynikające z minimalnego wpływu na PDE-6 w siatkówce.

Bezwzględnym przeciwwskazaniem jest jednoczesne stosowanie nitratów (nitrogliceryna, diazotan izosorbidu, monoazotan izosorbidu). Połączenie sildenafilu z nitratami grozi gwałtownym spadkiem ciśnienia zagrażającym życiu. To nie ostrzeżenie teoretyczne — przypadki śmiertelne dokumentowano w literaturze medycznej. Ostrożność wymagana jest także przy alfa-blokerach stosowanych na rozrost prostaty i inhibitorach CYP3A4, które spowalniają metabolizm sildenafilu.

Sildenafil nie powoduje tolerancji (nie trzeba zwiększać dawki z czasem) ani fizycznego uzależnienia. Nie wykazano toksyczności kumulacyjnej ani uszkodzenia narządów przy długoterminowym stosowaniu. To profil bezpieczeństwa, którego mogłoby pozazdrościć wiele leków stosowanych znacznie powszechniej — jak niesteroidowe leki przeciwzapalne czy paracetamol w wysokich dawkach.

Sildenafil dla kobiet — stan wiedzy

Temat „sildenafil dla kobiet" budzi kontrowersje. Mechanizm farmakologiczny sildenafilu (rozszerzenie naczyń przez hamowanie PDE-5) działa niezależnie od płci — sildenafil zwiększa przepływ krwi do narządów płciowych również u kobiet. Kilka małych badań klinicznych wykazało wzrost ukrwienia łechtaczki i pochwy po podaniu sildenafilu.

Problem polega na tym, że zwiększone ukrwienie narządów płciowych u kobiet nie przekłada się automatycznie na subiektywne pobudzenie seksualne czy satysfakcję. U mężczyzn napływ krwi do prącia to erekcja — mierzalny, jednoznaczny efekt. U kobiet fizjologia pobudzenia jest wielowarstwowa: obejmuje komponent naczyniowy, hormonalny, neurologiczny i psychologiczny. Farmakologiczne zwiększenie przepływu krwi to tylko jeden element tej układanki.

Sildenafil nie jest zarejestrowany do stosowania u kobiet w żadnym kraju na świecie. Preparaty typu Lovegra (sildenafil 100 mg „dla kobiet", producent Ajanta Pharma, Indie) nie mają rejestracji w Polsce ani w UE — ich zakup odbywa się poza legalnym obiegiem farmaceutycznym, bez gwarancji jakości, czystości i bezpieczeństwa stosowania.